SCHILDKLIERSTOORNISSEN ALS GEVOLG VAN AMIODARON
Amiodaron is een Belgisch geneesmiddel (handelsbenaming ®CORDARONE, een product van de firma LABAZ-SANOFI) dat een uiterst merkwaardige lotsbestemming heeft gekend. Cordarone werd halverwege de jaren ’60 op de markt gebracht als anti-anginosum, dus om aanvallen van angina pectoris te verlichten. Spoedig werd men zich bewust van de nadelen van het middel, met name de geneigdheid voor huidproblemen (zonnebrand), oogproblemen (afzettingen in het hoornvlies), longproblemen… maar vooral schildklierproblemen, in de vorm van hyper- of hypothyroïdie. Het geneesmiddel is dan gedurende een tiental jaren zo goed als niet meer gebruikt geweest, tot de Amerikanen ontdekten dat Cordarone opmerkelijk doeltreffend was als anti-aritmicum, dat het diverse hartritmestoornissen kon behandelen — zowel in de hartboezems als in de hartkamers — en in bepaalde gevallen het risico van plots overlijden verminderde! Cordarone werd dus opnieuw op de Europese markt gebracht als anti-aritmicum. De bijwerkingen zijn er echter nog steeds (14 à 18% hyper- of hypothyroïdie) en voorzichtig gebruik is dus geboden. Welke bijwerkingen vertoont het middel op het vlak van de schildklier, hoe zijn ze te verklaren en hoe kan men ze opsporen?
Cordarone is zeer rijk aan jodium, aangezien één enkele tablet van 200 mg 5 à 10 mg jodide aanbrengt, zijnde 100 keer de normale aanvoer uit voeding. Precies door die aanzienlijke aanvoer van jodium heeft Cordarone invloed op de schildklierwerking. Het middel kan zowel hyper- als hypothyroïdie veroorzaken en in zeldzamere gevallen een acute thyreotoxicose die tot snelle verwoesting van de klier kan leiden.
Wat Cordarone in werkelijkheid doet is de omzetting van thyroxine (T4) in trijodothyronine (T3) verhinderen. Analyseert men het bloed van een patiënt die Cordarone neemt, dan stelt men doorgaans een hoog T4-gehalte vast, een verlaagd of normaal T3-gehalte en een wisselend TSH-gehalte (normaal, laag of hoog).
Hyperthyroïdie als gevolg van Cordarone komt vaker voor in streken waar de natuurlijke aanvoer van jodium laag ligt. Die hyperthyroïdie kan tot uiting komen door klinische tekenen die vergelijkbaar zijn met de hoger beschreven symptomen van klassieke hyperthyroïdie. Soms zijn de symptomen echter veel discreter en lijken ze op die van een subklinische hyperthyroïdie. Soms gaat het daarentegen om een heuse “schildklierstorm”, met snel evoluerende destructieve thyroïditis die dodelijk kan aflopen, wat gelukkig niet zo vaak gebeurt. Op biologisch vlak stelt men een verhoging van het T4-gehalte vast, maar dat is niet erg nuttig voor de diagnose. Vooral de toename van T3 met een verlaging van TSH maakt het mogelijk de diagnose te stellen van hyperthyroïdie als gevolg van Cordarone. De behandeling bestaat uiteraard in het stopzetten van het geneesmiddel en in het toedienen van thyreostatica, die evenwel niet altijd erg doeltreffend zijn. Soms zal heelkundige verwijdering van de klier noodzakelijk zijn. Het probleem met Cordarone is dat de bijzonder lange werkingsduur van het middel met zich brengt dat een hyperthyroïdie zich lang na het begin van de behandeling kan voordoen en zelfs ettelijke weken of maanden na het stopzetten ervan!
Hypothyroïdie als gevolg van Cordarone komt doorgaans tot ontwikkeling bij patiënten die reeds problemen hadden met hun schildklier. Deze vorm van hypothyroïdie komt vaker voor in landen met een hoge natuurlijke aanvoer van jodium, zoals de V.S. De klinische uitingen zijn doorgaans niet erg uitgesproken en de diagnose gebeurt hoofdzakelijk op basis van bloedanalyse. In het bloed wordt een vermindering van T3 en T4 vastgesteld, en vooral een verhoging van TSH. Wordt bij een patiënt die Cordarone neemt hypothyroïdie vastgesteld, dan hoeft de patiënt niet noodzakelijk met het geneesmiddel te stoppen. Vaak kan men de behandeling voortzetten door er kleine dosissen thyroxine aan toe te voegen.
Besluit
Voor men een behandeling met Cordarone aanvat onderzoekt men best de situatie van de patiënt wat de schildklier betreft: zoeken naar antecedenten en eventuele tekenen van dysthyroïdie, de aanwezigheid van een krop of schildklierknobbeltje opsporen, systematisch het gehalte aan T4, T3 en TSH meten. Tenslotte dient men tijdens de behandeling met Cordarone dergelijke metingen opnieuw door te voeren: tijdens het eerste jaar om de 3 tot 6 maanden en nadien, tot 24 maanden na het stopzetten van de behandeling, om de 6 maanden.
Prof. Dr. Chr. BROHET - Cardiologie - Universitaire Ziekenhuizen Sint-Lucas, U.C.L.
